defectus solis uarios lunaeque labores;

unde tremor terris, qua ui maria alta tumescant

obicibus ruptis rursusque in se ipsa residant,

quid tantum Oceano properent se tingere soles

hiberni, uel quae tardis mora noctibus obstet.

sin, has ne possim naturae accedere partis,

frigidus obstiterit circum praecordia sanguis,

rura mihi et rigui placeant in uallibus amnes,

flumina amem siluasque inglorius. o ubi campi

Spercheusque et uirginibus bacchata Lacaenis

Taygeta! o qui me gelidis conuallibus Haemi

sistat, et ingenti ramorum protegat umbra!

felix qui potuit rerum cognoscere causas,

atque metus omnis et inexorabile fatum

subiecit pedibus strepitumque Acherontis auari.

fortunatus et ille deos qui nouit agrestis

Panaque Siluanumque senem Nymphasque sorores.

illum non populi fasces, non purpura regum

flexit et infidos agitans discordia fratres,

aut coniurato descendens Dacus ab Histro,

non res Romanae perituraque regna; neque ille

aut doluit miserans inopem aut inuidit habenti.

quos rami fructus, quos ipsa uolentia rura

sponte tulere sua, carpsit, nec ferrea iura

insanumque forum aut populi tabularia uidit.

sollicitant alii remis freta caeca, ruuntque

in ferrum, penetrant aulas et limina regum;

hic petit excidiis urbem miserosque penatis,

ut gemma bibat et Sarrano dormiat ostro;

condit opes alius defossoque incubat auro;

hic stupet attonitus rostris, hunc plausus hiantem

per cuneos geminatus enim plebisque patrumque

corripuit; gaudent perfusi sanguine fratrum,

exsilioque domos et dulcia limina mutant

atque alio patriam quaerunt sub sole iacentem.

agricola incuruo terram dimouit aratro:

hinc anni labor, hinc patriam paruosque nepotes

sustinet, hinc armenta boum meritosque iuuencos.

nec requies, quin aut pomis exuberet annus

aut fetu pecorum aut Cerealis mergite culmi,

prouentuque oneret sulcos atque horrea uincat.

uenit hiems: teritur Sicyonia baca trapetis,

glande sues laeti redeunt, dant arbuta siluae;

et uarios ponit fetus autumnus, et alte

mitis in apricis coquitur uindemia saxis.

interea dulces pendent circum oscula nati,

casta pudicitiam seruat domus, ubera uaccae

lactea demittunt, pinguesque in gramine laeto

inter se aduersis luctantur cornibus haedi.

ipse dies agitat festos fususque per herbam,

ignis ubi in medio et socii cratera coronant,

te libans, Lenaee, uocat pecorisque magistris

uelocis iaculi certamina ponit in ulmo,

corporaque agresti nudant praedura palaestra.

hanc olim ueteres uitam coluere Sabini,

hanc Remus et frater, sic fortis Etruria creuit

scilicet et rerum facta est pulcherrima Roma,

septemque una sibi muro circumdedit arces.

ante etiam sceptrum Dictaei regis et ante

impia quam caesis gens est epulata iuuencis,

aureus hanc uitam in terris Saturnus agebat;

necdum etiam audierant inflari classica, necdum

impositos duris crepitare incudibus ensis.

117. Exordium

TE quoque, magna Pales, et te memorande canemus

pastor ab Amphryso, uos, siluae amnesque Lycaei.

cetera, quae uacuas tenuissent carmine mentes,

omnia iam uulgata: quis aut Eurysthea durum,

aut inlaudati nescit Busiridis aras?

cui non dictus Hylas puer et Latonia Delos

Hippodameque umeroque Pelops insignis eburno,

acer equis? temptanda uia est, qua me quoque possim

tollere humo uictorque uirum uolitare per ora.

primus ego in patriam mecum, modo uita supersit,

Aonio rediens deducam uertice Musas;

primus Idumaeas referam tibi, Mantua, palmas,

et uiridi in campo templum de marmore ponam

propter aquam, tardis ingens ubi flexibus errat

Mincius et tenera praetexit harundine ripas.

in medio mihi Caesar erit templumque tenebit:

illi uictor ego et Tyrio conspectus in ostro

centum quadriiugos agitabo ad flumina currus.

cuncta mihi Alpheum linquens lucosque Molorchi

cursibus et crudo decernet Graecia caestu.

ipse caput tonsae foliis ornatus oliuae

dona feram. iam nunc sollemnis ducere pompas

ad delubra iuuat caesosque uidere iuuencos,

uel scaena ut uersis discedat frontibus utque

purpurea intexti tollant aulaea Britanni.

in foribus pugnam ex auro solidoque elephanto

Gangaridum faciam uictorisque arma Quirini,

atque hic undantem bello magnumque fluentem

Nilum ac nauali surgentis aere columnas.

addam urbes Asiae domitas pulsumque Niphaten

fidentemque fuga Parthum uersisque sagittis,