numinis accendit castam praesentia mentem,

inque deum deus ipse tulit patuitque ministris:

hi tantum mouere decus primique per artem

sideribus uidere uagis pendentia fata.

singula nam proprio signarunt tempora casu

longa per assiduas complexi saecula curas,

nascendi quae cuique dies, quae uita fuisset,

in quas fortunae leges quaeque hora ualeret,

quantaque quam parui facerent discrimina motus.

postquam omnis caeli species redeuntibus astris

percepta in proprias sedis, et reddita certis

fatorum ordinibus sua cuique potentia formae,

per uarios usus artem experientia fecit

exemplo monstrante uiam speculataque longe

deprendit tacitis dominantia legibus astra

et totum aeterna mundum ratione moueri

fatorumque uices certis discernere signis.

nam rudis ante illos nullo discrimine uita

in speciem conuersa operum ratione carebat,

et stupefacta nouo pendebat lumine mundi:

tum uelut amissis maerens, tum laeta renatis

sideribus, uariosque dies incertaque noctis

tempora, nec similis umbras iam sole regresso,

iam propiore, suis poterat qua discere causis?

necdum etiam doctas sollertia fecerat artis,

terraque sub rudibus cessabat uasta colonis;

tumque in desertis habitabat montibus aurum,

ignotusque nouos pontus subduxerat orbis;

nec uitam pelago nec uentis credere uota

audebant; se quisque satis nouisse putabant.

sed cum longa dies acuit mortalia corda,

et labor ingenium miseris dedit, et sua quemque

aduigilare sibi iussit fortuna premendo,

seducta in uarias certarunt pectora curas,

et quodcumque sagax temptando repperit usus,

in commune bonum laeti commenta dederunt.

tunc et lingua suas accepit barbara leges,

et fera diuersis exercita frugibus arua,

et uagus in caecum penetrauit nauita pontum,

fecit et ignotis linter commercia terris.

tum belli pacisque artis commenta uetustas;

semper enim ex aliis alias proseminat usus.

ne uulgata canam: linguas didicere uolucrum,

consultare fibras et rumpere uocibus anguis,

sollicitare umbras imumque Acheronta mouere

in noctemque dies, in lucem uertere noctis.

omnia conando docilis sollertia uicit.

nec prius imposuit rebus finemque modumque

quam caelum ascendit ratio cepitque profundam

naturam rerum et causas uiditque quod usquam est:

nubila cur tanto quaterentur pulsa fragore,

hiberna aestiua nix grandine mollior esset,

arderent terrae solidusque tremesceret orbis,

cur imbres ruerent, uentos quae causa moueret,

peruidit soluitque animis miracula rerum

eripuitque Ioui fulmen uirisque Tonanti

et sonitum uentis concessit, nubibus ignem.

196. The Milky Way

NAMQVE in caeruleo candens nitet orbita mundo

ceu missura diem subito caelumque recludens.

ac ueluti uiridis discernit semita campos,

quam terit assiduo renouans iter orbita tractu;

ut freta canescunt sulcum ducente carina

accipiuntque uiam fluctus spumantibus undis,

quam tortus uerso mouit de gurgite uertex,

candidus in nigro lucet sic limes Olympo,

caeruleum findens ingenti lumine mundum.

utque suos arcus per nubila circinat Iris,

sic superincumbit signato culmine limes

candidus et resupina facit mortalibus ora,

dum noua per caecam mirantur lumina noctem,

inquiruntque sacras humano pectore causas,

num se diductis conetur soluere moles

segminibus, raraque labent compagine rimae

admittantque nouum laxato tegmine lumen;

(quid sibi non timeant, magni cum uulnera caeli

conspiciant, feriatque oculos iniuria mundi?)

an coeat mundus, duplicisque extrema cauernae

conueniant caelique oras et segmina iungant,

perque ipsos fiat nexus manifesta cicatrix

fusuram faciens mundi, stipatus et orbis

aeriam in nebulam clara compagine uersus

in cuneos alto cogat fundamina caeli?

an melius manet illa fides per saecula prisca

illac solis equos diuersis cursibus isse

atque aliam triuisse uiam, longumque per aeuum

exustas sedis incoctaue sidera flammis

caeruleam uerso speciem mutasse colore,

infusumque loco cinerem mundumque sepultum?

fama etiam antiquis ad nos descendit ab annis,

Phaethontem patrio curru per signa uolantem,

dum noua miratur propius spectacula mundi

et puer in caelo ludit curruque superbus

luxuriat mundo cupit et maiora parente,

deflexum solito cursu curuisque quadrigis

monstratas liquisse uias orbemque recentem