et clandestinis surgentia fraudibus arma;

externas modo per gentis, ut foedere rupto

cum fera ductorem rapuit Germania Varum

infecitque trium legionum sanguine campos,

arserunt toto passim minitantia mundo

lumina, et ipsa tulit bellum natura per ignis

opposuitque suas uiris finemque minata est.

ne mirere grauis rerumque hominumque ruinas,

saepe domi culpa est, nescimus credere caelo.

ciuilis etiam motus cognataque bella

significant. nec plura alias incendia mundus

sustinuit, quam cum ducibus iurata cruentis

arma Philippeos implerunt agmine campos,

uixque etiam sicca miles Romanus harena

ossa uirum lacerosque prius superastitit artus,

imperiumque suis conflixit uiribus ipsum,

perque patris pater Augustus uestigia uicit.

necdum finis erat: restabant Actia bella

dotali commissa acie, repetitaque rerum

alea, et in ponto quaesitus rector Olympi,

femineum sortita iugum cum Roma pependit,

atque ipsa Isiaco certarunt fulmina sistro.

restabant profugo seruilia milite bella,

cum patrios armis imitatus filius hostis

aequora Pompeius cepit defensa parenti.

sed satis hoc fatis fuerit. iam bella quiescant,

atque adamanteis Discordia uincta catenis

aeternos habeat frenos in carcere clausa.

sit pater inuictus patriae, sit Roma sub illo:

cumque deum caelo dederit, non quaerat in orbe.

198. The Theme of the Astrological Poet

MAXIMVS Iliacae gentis certamina uates

et quinquaginta regum regemque patremque,

castra decem aestatum uictamque sub Hectore Troiam

erroremque ducis totidem quot uicerat annis

instantem bello geminataque Pergama ponto

ultimaque in patria captisque penatibus arma

ore sacro cecinit; patriam quoi cura petentum

dum dabat eripuit, cuiusque ex ore profusos

omnis posteritas latices in carmina duxit

amnemque in tenuis ausa est diducere riuos,

unius fecunda bonis. sed proximus illi

Hesiodus memorat diuos diuumque parentes

et chaos enixum terras orbemque sub illo

infantem et primos titubantia sidera cursus

Titanasque senes Iouis et cunabula magni

et sub fratre uiri nomen sine matre parentis

atque iterum patrio nascentem corpore Bacchum

omniaque inmenso uolitantia lumina mundo.

quin etiam ruris cultus legesque notauit

militiamque soli; quod collis Bacchus amaret,

quod fecunda Ceres campos, quod Pallas utrumque,

atque arbusta uagis essent quod adultera pomis,

siluarumque deos sacrataque flumina nymphis,

pacis opus magnos naturae condit in usus.

astrorum quidam uarias dixere figuras

signaque diffuso passim labentia caelo

in proprium cuiusque genus causasque tulere:

Persea et Andromedan poena matremque dolentem

solantemque patrem raptuque Lycaone natam

officioque Iouis Cynosuram, lacte Capellam

et furto Cycnum, pietate ad sidera ductam

Erigonen ictuque Nepam spolioque Leonem

et morsu Cancrum, Pisces Cythereide uersa,

Lanigerum uicto ducentem sidera ponto

ceteraque ex uariis pendentia casibus astra

aethera per summum uoluerunt fixa reuolui.

quorum carminibus nihil est nisi fabula caelum,

terraque composuit caelum, quae pendet ab illo.

quin etiam pecorum ritus et Pana sonantem

in calamos Sicula memorat tellure creatus;

nec siluis siluestre canit perque horrida motus

rura serit dulcis musamque inducit in arua.

ecce alius pictas uolucris ac bella ferarum,

ille uenenatos anguis aconitaque et herbas

fata refert uitamque sua radice ferentis.

quin etiam tenebris immersum Tartaron atra

in lucem de nocte uocant orbemque reuoluunt

interius uersum naturae foedere rupto.

omne genus rerum doctae cecinere sorores,

omnis ad accessus Heliconis semita trita est,

et iam confusi manant de fontibus amnes

nec capiunt haustum turbamque ad nota ruentem.

integra quaeramus rorantis prata per herbas

undamque occultis meditantem murmur in antris,

quam neque durato gustarint ore uolucres,

ipse nec aetherio Phoebus libauerit igni.

nostra loquar; nulli uatum debebimus ora,

nec furtum, sed opus ueniet, soloque uolamus

in caelum curru, propria rate pellimus undas.

namque canam tacita naturam mente potentem

infusumque deum caelo terrisque fretoque

ingentem aequali moderantem foedere molem,

totumque alterno consensu uiuere mundum

et rationis agi motu, cum spiritus unus

per cunctas habitet partis atque irriget orbem